NEONUN TARİHÇESİ
Neon İngiliz kimyager William Ramsay tarafından 1898 yılında keşfedilmiştir, İngiliz kimyager Morris W. Travers tarafından geliştirilmiştir. Daha sonra Fransız mühendis, kimyager Georges Claude neon gazını kapalı bir tüpte deşarj ederek neon lambayı bulmuştur.  Neon lamba kamuoyuna ilk kez 11 Aralık 1910 tarihinde Fransa’nın Paris şehrinde görüntülenmiştir.

 


Georges Claude

 

NEONUN TEKNİK ÖZELLİKLERİ
Neon (Ne), periyodik tablonun 8-A grubunda yer alan soy gazdır. Atom numarası 10, simgesi Ne’dir.
Atom ağırlığı : 20,01797 g/ mol
Atomik hacmi : 16,7 cm3 / mol
Elektron dizilimi : [He] 2s2 2p6

Ergime noktası : -248,59°C
Kaynama noktası : -244°C
Kristal yapısı : Kübik
İyonlaşma enerjisi : 2080,7 kJ / mol
Yoğunluğu : 0,9002 g/L
Füzyon ısısı : 0,335 kJ / mol
Buharlaşma ısısı : 1,71 kJ / mol
Elektrik ısısı : 0,000493 W / cm K
Isınma ısısı : 0,904 J / g K
Optik kırılma indeksi : 1,000067

 

NEON DOĞADA NASIL BULUNUR ?
Neon, atmosferdeki havanın sıvılaştırılmasıyla, diğer soy gazlar (Argon, Kripton, Ksenon) ile birlikte ele geçer. Sıvalaştırılmış havanın, sıvı oksijenle yıkanmasıyla saf halde elde edilir. Doğada dağılmış olarak ve çok küçük yüzdelerde, yalnızca atmosferde değil, aynı zamanda yeraltından çıkan doğal gazların bileşiminde de bulunur. Günümüzde soy gazların atom ağırlıklarına göre ayrılabilmeleri laboratuvarlarda aktif kömürle yapılan adsorbsiyon ile mümkün olmaktadır.

 

NEON NEDİR ?
Neon (Ne), periyodik tablonun 8-A grubunda yer alan soy gazdır. İngiliz kimyager William Ramsay tarafından 1898 yılında keşfedilmiştir. Neon atmosferdeki havanın 55.000 de birini teşkil eder. En dış yörüngesinin sekiz elektron içermesi nedeniyle çok kararlı bir yapıya sahiptir. Kimyasal etkileşimlere karşı hareketliliği soygaz olmasından dolayı yok denecek kadar azdır. Kuru havanın, hacim olarak %0,0018'ini oluşturur. Neon kokusuz ve renksiz bir gazdır.

 

NEONUN KULLANIM ALANLARI
Neon ışıklı tabelaların yapımında, aydınlatma sektöründe, televizyon tüplerinde, paratonerlerde, dalgametre tüplerinde ve yüksek voltaj göstergelerinde kullanılır. Helyum gazı ile birlikte lazer yapımında kullanılır. Neon 25-40 kelvin arasında ise sıvı neon olarak soğutucu sektöründe kullanılır.

 

NEON LAMBA NEDİR ?
Uçlarına birer elektrot takılan bir cam tüpün içerisi vakumlanarak havası tahliye edildikten sonra neon veya argon soygazı basılarak yapılan lambaya neon denilir.

 


Neonda kullanılan cam



Elektrot



Neon lamba

NEON LAMBANIN PARÇALARI

  1. -Cam tüp
  2. -Elektrot
  3. -Neon gazı Kırmızı ışık yayar. Tüm neon lambalara ismini veren soygazdır.( kırmızı neon için)  

-Argon gazı Mavi ışık yayar. İyonlaşmayı güçlendirmek için 3mm çapında bir cıva cam tüpün içerisine konulur. ( Cam tüp içeriden fosfor toz boya ile sıvanır. Boyanın cam yüzeye tutunması için fosforik asit kullanılır. Bu boyalar sayesinde onlarca değişik renk elde edilir. Neon lamba imalatında en çok kullanılan gaz aslında Argon gazıdır. Diğer tüm renkler için argon kullanılır . )
Ayrıca bu iki gaz dışında diğer soygazlarda neon lamba yapımında kullanılabilirler.
-Helyum kırmızımsı pembe bir ışık verir.
-Xenon gazı parlak lavanta rengi ışık üretmek için kullanılabilir.
-Kripton karakteristik sarı-beyaz bir ışık yayar.

-Cıva argon gazı ile yapılan neon lambalarda  kullanılır. Cam tüpün yaydığı ışığı parlaklaştırır.

 

NEON NASIL YAPILIR ?
İlk yapılması gereken işin projelendirilmesidir. Yapılacak neonun  (şekil, logo veya yazı ) önce kağıda çizilir. Bu çizim genellikle yazının aynası ( ters görünümüdür.) kağıdın yanmaması için üzerine ince gözenekli bir alüminyum elek teli konularak korunur.
Sonraki aşama camın şekillendirilmesidir. Cam  doğalgaz veya lpg ile sağlanan bir ateş kaynağı ile  ısıtılarak yumuşatılır. Hafifçe sıvılaşmaya başlar. Bu esnada istenilen şekle girer.
Kağıda çizilen şablona uydurulur.  Neonun büküm işçiliği tamamlanmış olur.
Büküm işlemi tamamlanan neon tüpün iki ucuna ateşlemeyi sağlayacak elektrotlar  kaynatılır. Cam kaynağında ısıdan başka bir şeye ihtiyaç duyulmaz. İki cam tüp veya bir cam tüple bir elektrot ( not elektrotun dışıda zaten camdır)  ısıtılıp sıvılaşınca birbirlerine değdirilince yapışıp kaynaşırlar. İkisi bir cam haline gelirler. Bu elektrotların birisinin tepesinde 5mm kadar çaplı bir cam boru mevcuttur.  Bükümü ve elktrotları takılmış olan neon  lamba gaz dolumuna hazır hale gelmiştir.
Borulu elektrottan neon lambamız bir vakum makinesine bağlanır. Yavaş bir şekilde içerisindeki hava boşaltılır. Çok cüzzi miktarda hava bilinçli bir şekilde bırakılır. Bu havanın içerisinde de zaten neon lambanın yanmasını sağlayan soy gazlar,dünyamızın atmosferinde de var olduğundan , yüksek voltaj verildiğinde lambamız yanmaya başlar. Ancak bu şekilde maksimum 3 metreye kadar neon çalıştırabiliriz ve lamba hızla ısınır. Çünkü lambanın içerisinde atmosfer havası olduğundan  % 78 azot, %21 oksijen  gazlarının yanında gerçekte kullanmamız gereken soygaz %1 in çok altında bir orandadır. Azot ve oksijende camın hızla ısınmasına yol açar.İşte bu olumsuz olayı biz lehimize çeviririz. Isınan hava genleşir prensibinden , tüpün içindeki havayı ısıtarak içerisindeki havayı çok daha iyi tahliye ederiz.
Bunun yanında ,verilen yüksek voltaj cam tüpün içerisindeki yabancı maddeleri yakarak ve parçalayarak vakum esnasında dışarı atılmalarını sağlar.  Cam tüp 200 santigrat derece civarında ısıtılınca, vakum edilmeye başlanır. Camın ısısı 40 santigrat dereceye inince vakumlama işlemi son bulur.
Bu aşamada uygun soy gaz cam tüpün içersine boşaltılır. Bu miktar atmosfer basıncının 70/ 1  kadarıdır.  Cam çapı inceldikçe daha fazla basınçlı, kalınlaştıkça da  daha az basınçlı gaz doldurulur. Dolayısıyla Cam çapı inceldikçe daha parlak neon lambalar elde edilir. Gaz verme işleminden sonra elektrodun ucundaki  5 mm boru ısı yardımıyla kesilir.  Bu boru ısıtılarak sıvılaştırılır. Cam tüpün basıncı atmosferden çok daha az olduğu için, eridikçe  boru içeriye çökerek yapışıp kendiliğinden kapanır.  Neon sitelerinin tamamında,  neon tüpe basınçlı neon gazı doldurulur şeklinde yazılmıştır. Bu yanlıştır. Tüpün içindeki gaz basınçlı olsaydı, bu kesme esnasında şişer ve patlardı. Tam aksine basınçsız olduğundan içeri çöküp kapanıyor.      

Neon lambamız Bu şekilde tamamlanmış olur.

Mustafa Doğan

DÜNDEN BUGÜNE NEON

 

1929-1932 yılları arası Amerika Birleşik Devletleri’nde bir neon tabela.

 

1933 yılında yutdışında bir neon atölyesi. Ulusal Medya Müzesi / Bilim Toplumu Resim Kütüphanesi.

 

1965 yılı Las Vegas : Dükkan tabelaları ve yön tabelaları.

 

Günümüz… Neon sektöründe yenilikçi ve kaliteden ödün vermeyen NEON DÜNYASI

Şamil Doğan